กระดูกของเราเปลี่ยนเเปลงตลอดเวลา

เรามักคิดว่ากระดูกเป็นสิ่งที่คงที่และไม่เปลี่ยนแปลง เหมือนคานในอาคาร แต่กระดูกเป็นเนื้อเยื่อที่มีการเผาผลาญสูงที่สุดชนิดหนึ่งในร่างกายมนุษย์ ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง ประมาณ 10% ของโครงกระดูกของคุณกำลังถูกปรับเปลี่ยนโครงสร้างอย่างต่อเนื่อง กล่าวคือ กระดูกเก่าสลายไป และกระดูกใหม่ถูกสร้างขึ้นมาแทนที่

กระบวนการปรับโครงสร้างกระดูกทำงานอย่างไร
กระบวนการนี้อาศัยเซลล์สองชนิดทำงานร่วมกัน เซลล์ออสทีโอคลาสต์เป็นเซลล์ขนาดใหญ่ที่เกาะติดกับผิวของกระดูกและสลายเนื้อเยื่อเก่าหรือที่เสียหายโดยใช้กรดและเอนไซม์ พวกมันสร้างหลุมเล็กๆ บนผิวของกระดูก จากนั้นเซลล์ออสทีโอบลาสต์จะตามมาเติมเต็มหลุมเหล่านั้นด้วยเมทริกซ์คอลลาเจนใหม่ ซึ่งจะเกิดการแร่ธาตุกลายเป็นกระดูกใหม่

 หน้าที่ที่สำคัญของระบบโครงกระดูกมีอะไรบ้าง?
ระบบโครงกระดูกเป็นอีกหนึ่งระบบที่สำคัญของร่างกาย ที่มีกระบวนการทำงานซับซ้อนและเกี่ยวเนื่องกับระบบอื่นๆ มีหน้าที่หลากหลาย

หน้าที่ของกระดูกในร่างกาย
กระดูกมีหน้าที่สำคัญหลายประการ ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงรับน้ำหนักเท่านั้น

ค้ำจุนและกำหนดรูปร่างร่างกาย
กระดูกทำหน้าที่เป็นโครงร่างหลัก ทำให้ร่างกายมีรูปร่างชัดเจน หากไม่มีระบบกระดูก ร่างกายจะไม่สามารถทรงตัวได้

ปกป้องอวัยวะสำคัญ
- กะโหลกศีรษะปกป้องสมอง
- ซี่โครงปกป้องหัวใจและปอด
- กระดูกสันหลังปกป้องไขสันหลัง
การปกป้องเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิต

ช่วยในการเคลื่อนไหว
กระดูกทำงานร่วมกับกล้ามเนื้อและข้อต่อ เมื่อกล้ามเนื้อหดตัว กระดูกจะเคลื่อนที่ ทำให้เกิดการเคลื่อนไหว เช่น เดิน วิ่ง ยกของ

สะสมแร่ธาตุ
กระดูกเป็นแหล่งสะสมแคลเซียมและฟอสฟอรัส ซึ่งจำเป็นต่อการทำงานของระบบประสาท กล้ามเนื้อ และหัวใจ หากร่างกายต้องการแคลเซียม กระดูกจะปล่อยออกมาใช้

สร้างเซลล์เม็ดเลือด
ไขกระดูกมีหน้าที่สร้างเซลล์เม็ดเลือด ซึ่งจำเป็นต่อการลำเลียงออกซิเจน ป้องกันการติดเชื้อ และช่วยให้เลือดแข็งตัวได้ปกติ

การดูแลสุขภาพของกระดูกเป็นเรื่องสำคัญมาก เนื่องจากเป็นอวัยวะที่ต้องใช้ไปตลอดชีวิต

พฤติกรรมที่ส่งผลเสียต่อกระดูกที่ควรหลีกเลี่ยง มีดังนี้

1. ทำกิจกรรมที่ทำให้มีการเสียดสีของข้อต่อมาก หากจำเป็นต้องทำ ควรเลือกอุปกรณ์ช่วยลดความเสียหายที่อาจจะเกิดขึ้นกับกระดูกขณะออกกำลังกาย เช่น เลือกรองเท้าที่เหมาะสม หรือหากจะออกกำลังกายผาดโผนที่อาจจะทำให้กระดูกหัก จะต้องมีผู้เชี่ยวชาญให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิด
2. รับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง เนื่องจากมีผลให้อัตราการดูดซึมแคลเซียมต่ำลง นอกจากนี้ยังมีผลต่อการขับแคลเซียมออกทางปัสสาวะให้สูงขึ้นกว่าปกติด้วย
3. รับประทานโปรตีนปริมาณมาก มีรายงานแสดงความสัมพันธ์ระหว่างการรับประทานโปรตีนและการขับแคลเซียมออกทางปัสสาวะ หากรับประทานโปรตีนมาก จะส่งผลให้ไตขับแคลเซียมออกทางปัสสาวะมากกว่าปกติ
4. ดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เพราะคาเฟอีนมีฤทธิ์ขัดขวางการดูดซึมแคลเซียม และเพิ่มการขับแคลเซียมออกทางปัสสาวะ
5. สูบบุหรี่ เนื่องจากมีผลให้เลือดมีความเป็นกรดสูงขึ้น ร่างกายจึงต้องสลายแคลเซียมจากกระดูกมาเพื่อลดความเป็นกรดลง นอกจากนี้สำหรับผู้หญิง สารบางชนิดในบุหรี่ยังทำให้ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนซึ่งเกี่ยวข้องกับความแข็งแรงของกระดูกผิดปกติจนอาจจะเป็นสาเหตุของโรคกระดูกพรุนได้ด้วย
6. ดื่มน้ำอัดลม เชื่อกันว่ากรดฟอสฟอริกในน้ำอัดลมจะทำให้ปริมาณฟอสฟอรัสในเลือดสูงขึ้น ร่างกายจำเป็นต้องสลายแคลเซียมออกมาเพื่อรักษาสมดุลของเกลือแร่ในกระแสเลือด จึงอาจจะกล่าวได้ว่า การดื่มน้ำอัดลมเพิ่มอัตราการสลายแคลเซียมจากกระดูกได้
7. รับประทานยาบางชนิด อาจส่งผลต่อกระบวนการรักษาสมดุลแคลเซียมของร่างกายได้

วิธีการดูและรักษา และเพิ่มความแข็งแรงของระบบโครงกระดูก ทำได้อย่างไรบ้าง?
วิธีการดูแลรักษาสุขภาพของกระดูกให้แข็งแรงนั้นสามารถแบ่งออกเป็น 2 ข้อที่สำคัญ ดังนี้

1. การเลือกรับประทานอาหาร
การรับประทานอาการให้ครบ 5 หมู่ และรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมให้เพียงพอ เช่น นม ปลาเล็กปลาน้อย ชีส หลีกเลี่ยงอาหารที่มีผลเสียต่อกระบวนการรักษาสมดุลของแคลเซียมในร่างกายดังที่ได้แนะนำไว้เบื้องต้น

นอกจากนี้ หากวางแผนจะตั้งครรภ์หรือเป็นผู้สูงอายุ การปรึกษาแพทย์เพื่อเสริมแคลเซียมอาจเป็นเรื่องจำเป็น

2. การออกกำลังกาย
การออกกำลังกายอย่างเหมาะสมเพื่อส่งเสริมสุขภาพของระบบโครงกระดูกนั้น โดยทั่วไปมักจะแนะนำให้เป็นกิจกรรมกลางแจ้ง เพราะร่างกายสามารถสังเคระห์วิตามิน ซึ่งมีส่วนอย่างมากต่อสุขภาพของกระดูกโดยการกระตุ้นจากแสงแดด

การเลือกประเภทกีฬาต้องเหมาะสมกับอายุและสภาพร่างกายเป็นเรื่องสำคัญมาก ในวัยรุ่นอาจจะมีข้อจำกัดไม่มาก แต่สำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวต่างๆ และผู้สูงอายุ อาจต้องใส่ใจส่วนนี้เป็นพิเศษ เช่น ผู้ป่วยโรคหัวใจควรออกกำลังกายตามความหนักที่นักกายภาพบำบัดแนะนำ ผู้สูงอายุที่มีภาวะกระดูกพรุนควรเลือกการออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกต่อข้อต่อน้อยๆ เช่น การออกกำลังกายในน้ำ เป็นต้น

นอกจากนี้ ผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงต่อโรคกระพรุนควรได้รับการตรวจมวลกระดูกตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อป้องกันและวางแผนการดำเนินชีวิตให้เกมาะสมกับสภาพกระดูกของแต่ละคนต่อไป